Türkiye’de kamuoyunda “Süleymancılar” olarak bilinen yapıya yönelik yürütülen mali soruşturma, yalnızca gözaltı ve arama kararlarıyla değil, soruşturmanın ortaya koyduğu iddiaların ekonomik ve uluslararası boyutuyla da gündeme geldi.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında, aralarında Alihan Kuriş’in de bulunduğu 49 şüpheli hakkında gözaltı kararı verildiği, operasyonların 17 ilde gerçekleştirildiği ve çok sayıda adreste arama ile el koyma işlemlerinin yapıldığı bildirildi.

Soruşturma kapsamında “suç örgütü kurma ve yönetme”, “suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama”, “kamu kurumlarını zarara uğratacak şekilde dolandırıcılık” ve Vergi Usul Kanunu’na muhalefet gibi suçlamaların incelendiği belirtildi.

Ancak soruşturmanın kamuoyuna yansıyan boyutu, konunun yalnızca adli bir operasyon olmadığını da ortaya koyuyor. Özellikle iddia edilen finansal büyüklük, yurt dışı para hareketleri ve Avrupa’daki kurumsal yapılanmalar, dini ve sosyal organizasyonların ekonomik ve uluslararası kapasitesine ilişkin tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.

100 MİLYAR LİRALIK PARA HAREKETİ İDDİASI

MASAK incelemelerine dayandırılan haberlerde, yapı ile bağlantılı olduğu değerlendirilen kişi ve şirketlerin finansal hareketlerinde 100 milyar TL’yi aşan bir büyüklüğün incelendiği ve bu paranın bir bölümünün yurt dışına çıkarıldığı yönündeki iddiaların soruşturulduğu aktarıldı.

Ancak burada önemli bir hukuki ayrım bulunuyor.

Bir finansal hareketin toplam büyüklüğü ile söz konusu paranın tamamının suç geliri olduğu anlamına gelmez. Paranın kaynağı, kullanım amacı, transferlerin hukuki niteliği ve nihai faydalanıcıları soruşturma sonucunda ortaya çıkacaktır.

Bu nedenle soruşturma sonuçlanmadan herhangi bir kişi veya kurum hakkında kesin suç isnadında bulunmak doğru değildir.

Bununla birlikte, incelenen para trafiğinin büyüklüğü, meselenin finansal denetim açısından önemini ortaya koyuyor. Büyük ölçekli dini veya sosyal yapılanmalar yalnızca insan ve eğitim ağlarından oluşmuyor. Bu yapıların şirketleri, gayrimenkulleri, yurtları, eğitim kurumları, bağış sistemleri ve uluslararası finans bağlantıları bulunabiliyor.

Bu nedenle devlet açısından yalnızca “ne öğretiyorlar?” sorusu değil, “kaynakları nereden geliyor, nasıl kullanılıyor ve yurt dışına hangi kanallardan aktarılıyor?” soruları da önem taşıyor.

“İSRAİL BAĞLANTISI” İDDİASI

Soruşturmayla ilgili sosyal medya paylaşımlarında ve bazı haberlerde İsrail bağlantılı para hareketlerine ilişkin iddialar da gündeme getirildi.

Ancak mevcut bilgiler ışığında söz konusu iddiaların kesinleşmiş bir suç ilişkisi olarak değerlendirilmesi mümkün değil. Bu nedenle konu, soruşturma kapsamında araştırılan bir iddia olarak ele alınmalı.

Mali soruşturmalarda esas olan, paranın hangi ülkeden geçtiğinden çok transferin hukuki ve ekonomik niteliğidir.

Paranın hangi hesaptan çıktığı, hangi şirkete veya kişiye gönderildiği, işlemin ekonomik gerekçesi, gerçek faydalanıcının kim olduğu ve transferin mevzuata uygun olup olmadığı belirleyici olacaktır.

AVRUPA’DAKİ DİKKAT ÇEKİCİ MERKEZ: KÖLN

Soruşturmanın uluslararası boyutunda Almanya’daki yapılanma da dikkat çekiyor.

Süleymancılarla ilişkilendirilen Almanya merkezli Verband der Islamischen Kulturzentren (VIKZ), Köln-Müngersdorf’ta büyük bir genel merkez kompleksi inşa ediyor.

VIKZ’nin açıklamalarına göre Stolberger Straße 370a adresindeki merkezde idari birimlerin yanı sıra konferans ve toplantı alanları, öğrenci konaklama bölümleri, imam eğitimi, ibadet alanları, misafirhane ve sosyal-kültürel alanların bulunması planlanıyor.

Yaklaşık 18 bin metrekarelik kullanım alanına sahip olması öngörülen projenin maliyetinin basında yaklaşık 70 milyon avro olarak yer aldığı görülüyor. VIKZ tarafından yapılan açıklamalarda finansmanın banka kredileri, üyelik aidatları ve bağışlarla sağlandığı belirtiliyor.

Bu ölçekte bir merkez, klasik anlamda bir dernek binasının ötesinde, geniş bir eğitim, yönetim ve sosyal organizasyon kapasitesine işaret ediyor.

“ALMAN DEVLETİ ARAZİYİ BEDAVA VERDİ” İDDİASI

Köln’deki merkezle ilgili sosyal medyada “Alman devletinin 17 dönümlük araziyi bedelsiz verdiği” yönünde iddialar da gündeme geldi.

Ancak mevcut açık kaynak bilgiler bu iddiayı doğrulamıyor.

VIKZ’nin kendi açıklamalarında, Köln-Müngersdorf’taki yaklaşık 12.600 metrekarelik arazinin 2015 yılında satın alındığı ifade ediliyor.

Dolayısıyla mevcut bilgiler ışığında, “Alman devleti araziyi ücretsiz olarak verdi” şeklindeki bir ifadeyi kesinleşmiş gerçek olarak sunmak mümkün değil.

Köln Belediyesi’nin ise imar ve şehir planlama süreçlerinde rol aldığı, projenin ilgili planlama ve ruhsat süreçlerinden geçtiği belirtiliyor. Ancak belediyenin planlama veya ruhsat süreçlerine dahil olması, arazinin bedelsiz olarak tahsis edildiği anlamına gelmiyor.

Bu ayrım, konu hakkında sağlıklı değerlendirme yapılabilmesi açısından önem taşıyor.

DİNİ YAPILARIN EKONOMİK VE TOPLUMSAL KAPASİTESİ

Konuya yalnızca dini kimlik üzerinden yaklaşmak, meselenin önemli bir bölümünü gözden kaçırabilir.

Büyük dini yapılanmalar aynı zamanda eğitim kurumları, öğrenci yurtları, dernekler, vakıflar, şirketler ve uluslararası kuruluşlardan oluşan geniş ağlara sahip olabiliyor.

Bu nedenle bir yapının gücü yalnızca ekonomik varlığıyla değil; para, insan kaynağı ve kurumsal ağ kapasitesiyle birlikte değerlendirilmeli.

Özellikle binlerce kişiye ulaşan eğitim faaliyetleri, geniş yurt ağları, şirketler ve uluslararası merkezler söz konusu olduğunda şeffaflık ve hesap verebilirlik daha da önem kazanıyor.

Buradaki temel mesele dini faaliyetlerin kendisi değil, bu faaliyetlerin ekonomik ve kurumsal boyutunun hukuki denetim altında olup olmadığıdır.

DİNİ HİZMET Mİ, EKONOMİK YAPILANMA MI?

Kur’an eğitimi vermek, öğrenci yurdu işletmek, bağış toplamak veya vakıf ve dernek kurmak hukuka uygun olduğu sürece meşru faaliyetlerdir.

Ancak bağış adı altında toplanan kaynakların amacı dışında kullanıldığı, kayıt dışı ekonomiye aktarıldığı veya açıklanamayan uluslararası para transferlerine konu olduğu yönünde iddialar ortaya çıktığında devletin bunları araştırması gerekir.

Bu durum dini özgürlüklere müdahale olarak değil, mali şeffaflığın ve vatandaşın hakkının korunması olarak değerlendirilmelidir.

Çünkü bir vatandaşın dini veya sosyal amaçlarla yaptığı bağışın hangi amaçla kullanıldığını bilme hakkı vardır.

TÜRKİYE’DE SORUŞTURMA, ALMANYA’DA YENİ MERKEZ

Türkiye’de devam eden mali soruşturma ile Almanya’da inşa edilen VIKZ merkezi arasında doğrudan bir suç ilişkisi bulunduğunu söylemek için mevcut bilgiler yeterli değildir.

Ancak iki gelişmenin aynı dönemde gündeme gelmesi, daha geniş bir soruyu gündeme getiriyor:

Türkiye merkezli dini ve sosyal yapılanmaların Avrupa’daki malvarlıkları, gelir kaynakları ve kurumsal ilişkileri ne kadar şeffaf?

Bu soru yalnızca tek bir yapı için değil, ekonomik ve uluslararası ölçekte faaliyet gösteren bütün dini, sosyal ve sivil toplum kuruluşları için sorulabilir.

Devletin yaklaşımı kişi veya gruplara göre değil, aynı hukuki standartlara göre şekillenmelidir.

TÜRKİYE’NİN İHTİYACI: YASAK DEĞİL, ŞEFFAFLIK

Türkiye açısından tartışmanın “cemaatlerle mücadele” eksenine sıkıştırılması yerine, bütün büyük ölçekli sivil ve dini yapılanmalar için ortak bir şeffaflık sistemi oluşturulması daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir.

Bu kapsamda;

• bağış kaynaklarının kayıt altına alınması,
• düzenli mali raporlama,
• bağımsız denetim,
• yurt dışı para transferlerinin şeffaflaştırılması,
• gerçek faydalanıcıların belirlenmesi,
• şirket, vakıf ve dernek ilişkilerinin açık biçimde gösterilmesi

gibi mekanizmaların güçlendirilmesi gündeme gelebilir.

Çünkü mesele yalnızca bugün soruşturma konusu olan yapıdan ibaret değil. Benzer ekonomik ve kurumsal kapasiteye ulaşan bütün yapılar açısından aynı standartların uygulanması gerekiyor.

“PARA KİMİN?” SORUSU

Tartışmanın merkezindeki en önemli sorulardan biri ise paranın hukuki sahibinin kim olduğu.

Bağışsa bağışçının amacı doğrultusunda kullanılmalı, şirket geliri ise kayıt altına alınmalı, vakıf veya dernek malvarlığı ise ilgili tüzel kişiliğin amacı doğrultusunda yönetilmeli.

Hiçbir durumda kamuya açık olmayan, denetimsiz bir ekonomik alanın oluşmasına izin verilmemeli.

Bu nedenle soruşturmanın sonucundan bağımsız olarak kamuoyunun sorması gereken temel soru şu:

Milyarlarca liralık finansal hareketlerin hesabı nerede?

SONUÇ: MESELE BİR CEMAATTEN DAHA BÜYÜK

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü soruşturmanın hukuki sonucu bağımsız yargı süreci sonunda ortaya çıkacak. Hakkında işlem yapılan kişiler bakımından masumiyet karinesi geçerliliğini koruyor.

Ancak soruşturmanın gündeme taşıdığı finansal büyüklük ve uluslararası yapılanma tartışması, Türkiye açısından daha geniş bir sorunun yeniden değerlendirilmesini gerekli kılıyor.

Dini veya sosyal bir yapı; büyük bir ekonomik kapasiteye, geniş insan kaynağına, eğitim ağına ve uluslararası kurumsal bağlantılara ulaştığında devletin görevi onu inancı üzerinden değerlendirmek değil, hukuk, mali şeffaflık ve hesap verebilirlik açısından denetlemektir.

Mesele bir cemaati yasaklamak ya da bütün dini yapıları aynı kefeye koymak değildir.

Mesele, devletin sınırları dışında denetimsiz ekonomik ve toplumsal güç merkezlerinin oluşmasına izin vermemektir.

Çünkü demokratik hukuk devletinde inanç özgürdür; ancak para, şirket, kamu kaynağı ve ekonomik faaliyetler hukuka ve denetime tabidir.

Bugünkü soruşturmanın Türkiye açısından en önemli sonucu da burada yatıyor:

Devletin görevi insanların inancını sorgulamak değil, ekonomik ve kurumsal gücün hesabını sormaktır.

Kaynak: Bultürk Haber Merkezi

Fotoğraf: bianet