Gülten RAYİMOĞLU

Balkan Harbi’nin üzerinden yüz yılı aşkın bir süre geçti, ancak bu savaşın toplumsal hafızada bıraktığı derin yaralar, zamanın tozuna teslim edilemedi. Bu savaş, sadece Osmanlı İmparatorluğu’nun bir dönemini değil, bir medeniyetin beş asırlık tarihini sona erdirdi. Rumeli’nin kaybı, sadece toprakların elden çıkması değil; kimliklerin, kültürlerin ve nesillerin de kaybı demekti. Balkan Savaşları, Osmanlı Devleti için bir dönemin değil, bir devrin kapanışı oldu.

Balkan Harbi’nin Perde Arkası: Suçlu Kim?
Balkan Savaşları üzerine yazılmış sayısız eser, yapılmış tartışma vardır. Her biri farklı bir suçlu arar: Ordu mu, siyaset mi, yoksa halkın inançsızlığı mı? İşte tam bu noktada, dönemin tanıklarından biri olan Mareşal Fevzi Çakmak’ın sözleri, bu soruya tarihi bir ışık tutar. Fevzi Çakmak, savaşın hemen ardından yaptığı değerlendirmelerde, Balkan Harbi’ni yalnızca bir askeri yenilgi değil, bir “namus lekesi” olarak tanımlamıştır. Bu söz, savaşın yarattığı utancı ve derin acıyı en net şekilde ifade eder.

Disiplinsizlik ve Siyasi Hesaplar: Ordunun Çöküşü
Balkan Harbi, Osmanlı ordusunun disiplinsizlik ve iç siyasetin müdahaleleriyle nasıl zayıflatıldığının bir öyküsüdür. Fevzi Çakmak, 1. Tümen’in disiplinli ve düzenli bir birlikken, birkaç subayın siyasi oyunlarına alet olarak nasıl işlevini yitirdiğini ve rezil hale geldiğini açıkça ifade eder. Savaş öncesi terhis edilen 70 bin asker, ordunun fiziksel gücünü zayıflatırken; içeriden yükselen disiplinsizlik, manevi gücü tamamen tüketmiştir.
Osmanlı ordusu, sayısal üstünlüğe sahip olmasına rağmen, nitelik açısından büyük bir çöküş yaşamıştır. Subay fazlalığı, düzensizlik ve inançsızlık, savaşın kazanılmasını imkânsız hale getirmiştir. Balkan Harbi, sadece bir askeri başarısızlık değil; aynı zamanda ordunun iç yapısının nasıl çözüldüğünü gösteren bir aynadır.

Selanik ve İşkodra: Namus Lekeleri
Balkan Harbi’nin en acı bölümlerinden biri, tek bir kurşun dahi atılmadan Selanik’in teslim edilmesidir. Hasan Tahsin Paşa’nın bu kararı, tarihin kara sayfalarından biri olarak hatırlanır. Aynı şekilde, Esat Toptani Paşa’nın Arnavutluk bağımsızlığı için İşkodra’yı Karadağlılara teslim etmesi, Osmanlı’nın Balkanlardaki varlığının sonunu getiren sembolik bir olaydır. Bu olaylar, sadece askeri başarısızlık değil, aynı zamanda kişisel çıkarların ve siyasi hesapların vatan savunmasını nasıl yok ettiğini göstermektedir.

Açlık, Sefalet ve Çöküş
Savaşın getirdiği yalnızca toprak kaybı değildi. Geri çekilme sırasında yaşanan açlık, sefalet ve insanlık dramı, Balkan Harbi’nin en trajik boyutlarından biridir. Fevzi Çakmak, askerlerin sokaklarda dilendiğini, açlıktan düşüp kalktığını, halkın yoksulluğa mahkûm olduğunu anlatır. Bu sahneler, yalnızca bir askeri çöküşün değil, bir milletin ruhsal çöküşünün de resmidir.

500 Yıllık Bir Tarihe Veda
19 Haziran 1913, Osmanlı İmparatorluğu’nun Rumeli’den çekilişinin sembolik tarihidir. Fevzi Çakmak’ın ifadeleriyle, bu tarih, yalnızca bir bölgeden çekilme değil, bir medeniyetin beş asırlık birikimine veda demektir. “Atalarımızın kanlarıyla suladığı vatan parçasının terk edilmesi, kalplerimizde giderilmeyecek acılar ve hasretler meydana getirdi” derken, bir milletin ruhunda açılan yarayı da dile getirir.

Balkan Harbi’nden Alınacak Dersler
Balkan Harbi, Osmanlı’nın askeri ve siyasi yapısındaki zaafların trajik bir göstergesidir. Siyasetin orduya müdahalesi, disiplinsizlik ve stratejik hatalar, imparatorluğun en değerli topraklarını kaybetmesine yol açmıştır. Ancak bu savaş, sadece geçmişe dair bir hikâye değil, aynı zamanda geleceğe yönelik bir uyarıdır.
Bir milletin varlığını sürdürmesi, sadece topraklarına değil, kimliğine, değerlerine ve inancına sahip çıkmasıyla mümkündür. Balkan Harbi’nin bize öğrettiği en önemli ders, birlik ve disiplinden kopmadan, ortak bir amaç uğruna hareket etmektir.
Aksi takdirde, tarih, hataları affetmez ve onları bir daha yaşatır.