Araştırma-Tarih

İpek Yolu Nedir?

İpek yolu, tarihte önemli rol oynayan, Asya ile Avrupa arasında tarihi, ekonomik, kültürel, jeopolitik boyutlarda önemli etkilere sahip olan ticaret yolları ağlarının adıdır.

Eski dünyanın doğusu ile batısı arasındaki mal dolaşımını sağlayan karasal-coğrafi olarak bir köprü vazifesi gören ve sosyolojik etkileşim boyutunda önemli rollere sahip olan bir hüviyete sahiptir.

‘İpek Yolu’ terimi nispeten yeni bir terimdir ve tarihte genellikle İpek Yolu olarak ifade edilen yolların belirli bir adı olmamıştır. İpek Yolu’nun etkinliği, Avrasya coğrafyasının tamamına hükmederek siyasi birlik kuran Cengiz Han İmparatorluğu döneminde (13. yüzyıl) doruğa ulaşmıştır.

“İpek Yolu” Terimi
Bu karmaşık ticari rota ağı için tek bir isim kullanmak modern dönemde ortaya çıkan bir durumdur: 19. yüzyılın ortalarında, Alman jeolog Baron Ferdinand von Richthofen, ticaret ve iletişim ağı İpek Yolu terimini kullanmıştır ve günümüzde bu terim, güzergahla özdeşleşmiştir.

İpek Yolu’nun Tarihi, Ekonomik, Jeopolitik Önemi
Yola adını vermiş olan “ipek” ticareti, doğu ve batı arasında ticareti yapılan ve tekstil, baharat, tahıl, sebze, meyve, hayvan derileri, aletler, ahşap işleri, metal işleri, sanat eserleri, değerli taşlar içeren geniş ürün ticareti yelpazesinden sadece bir tanesidir. Bu bağlamda İpek Yolu’nun çeşitli kültürlere sahip toplulukları etkileşime sokma noktasında önemli rolü olmuştur. Günlük yaşamda, tüccarlar başarılı bir şekilde pazarlık etmek için seyahat ettikleri ülkelerin dillerini ve geleneklerini öğrenmek zorunda kalmışlardır. Aynı zamanda bu güzergahlarda, gezginlerin edebi ve entelektüel maksatlarla seyahatler yapması, kültürel etkileşimi arttırıcı mahiyette olmuştur.

Ticari mallar; -İpek Yolu üzerinde son sahibine ulaşmadan önce- bir malın defalarca sahip değiştirdiği ve her bir tüccarla bir süre seyahat ettiği bir rota izlemiştir. Herhangi bir tüccarın Çin ile Avrupa ya da Kuzey Afrika arasında tek seferde tek başına seyahat etmesi nispeten zordur. Bunun yerine, İpek Yolu’nun çeşitli bölümleriyle mal taşımacılığı konusunda uzmanlaşmış çeşitli tüccarlar ve kervanlar söz konusudur.

İpek Yolu Güzergahları
• Kuzey Rotası: Kuzey rotasının en doğu noktası Orta Çin’deki önemli bir şehir olan başkent Changan’dır. Kuzey rotası M.Ö. 1. yüzyılda popüler hale gelmiştir. Birinci yol, Taklamakan Çölü’nün kuzeyindeki dağları takip etmiştir. İkinci yol, Taklamakan Çölü’nün güneyindeki dağları takip etmiştir. Bu iki yol, bugünkü Çin’e bağlı Doğu Türkistan’da bir vaha şehri olan Kaşgar’da tekrar birleşir. Kaşgar’dan sonra yollar yine güneyden Tirmiz ve Belh’e doğru ve kuzeyden bir şube Kokand’a, ardından batıya Karakum Çölü’ne doğru gitmektedir. Türkmenistan’da Merv’e ulaşmadan önce, her iki güzergah da ana güney güzergahına katılmaktadır. Kuzey rotasının bir kolu batıya doğru devam etmek yerine kuzeybatıya yönlenir. Bu yol, Aral Denizini geçip Hazar Denizinin kuzeyinden Karadeniz’e doğru giden yoldur.
Taklamakan Çölü — Türkistan’a özgü çift horgüçlü develer
• Güney Rotası: Karakurum Dağlarından geçen yoldur, Karakurum rotası olarak da bilinir. Karakurum dağ silsilesi Pakistan, Hindistan ve Çin sınırlarını kapsar ve kuzeybatıdaki Afganistan ve Tacikistan’a kadar uzanır.

Karakurum Dağlarının batısındaki güney yolunun denize doğru yönelen pek çok alternatifi de vardır, çünkü pek çok gezgin karaya çıkmak yerine gemi ile devam etmeyi tercih etmiştir. Okyanus güzergahını tercih etmeyenler için, güney rota Hindukuş Dağlarının üzerinden Afganistan’a doğru devam etmiş ve Türkmenistan’daki Merv’e varmadan önce kuzey rotalarına katılmıştır. Merv’den güney yolu, batıya doğru düz bir çizgide, kuzey İran, Irak Türkmeneli ve Suriye Çölü’nün kuzey eteklerinde, (gemilerin Doğu Akdeniz’den Güney Avrupa’ya kadar taşımak için değerli yükleri almayı beklediği) Doğu Akdeniz kıyılarına ulaşmak için düz bir çizgide gitmiştir. Ara yoluyla rotanın devamı Doğu Akdeniz kıyılarından, kuzeyden Anadolu’ya veya güneyden Kuzey Afrika’ya ulaşacak şekilde de sürdürülmüştür.
• Güneybatı Rotası: Güneybatı rota Çin’den Hindistan’a, Ganj Deltası’ndan geçerek devam eden yoldur. Bu delta bölgesi önemli bir ticaret merkezi olmuştur ve arkeolojik kazılarda, burada antik Roma boncukları ve Tayland ve Java Adaları’ndan gelen değerli taşlar gibi dünyanın çeşitli bölgelerinden buraya taşınan şaşırtıcı bir ürün çeşitliliği bulunmuştur.

Merv-Türkmenistan
İpek Yolu Ticareti ve Döviz
Ganj Deltası’ndaki tüccarlar, öncelikle batı tüccarlarıyla ticaret yaparken batı para birimlerini ve doğu tüccarları ile ticari işlem yaparken doğu para birimlerini kullanmışlardır. Bu nedenle, çoğu batı para birimi için son durak ve merkez olmuştur. Yatırımcılar, farklı bölgelerden gelen tüccarlarla ticaret yaparken uygun para birimlerine sahip olmak amacıyla birbirleriyle döviz alış verişinde bulunmuşlardır. Ganj deltasındaki tüccarlar, başka bir deyişle, bugün döviz bürosu brokerlerinin yaptıklarına benzer bir işlevi yerine getirmişlerdir. Döviz kuru brokerleri, insanların para birimlerini alıp satmalarına izin vererek farklı ülkeler ve kültürler arasındaki ticareti kolaylaştırmaya yardımcı olmuştur.

Deniz Rotaları
İpek Yolu’nun deniz kısımları aşağıdaki rotaları içermektedir:
• Sarı Deniz
• Doğu Çin Denizi
• Güney Çin Denizi
• Malacca Boğazı
• Hint Okyanusu
• Bengal Körfezi
• Arap Denizi
• Basra Körfezi
• Kızıldeniz
• Akdeniz

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: