Moğolistan’da yürütülen tarih araştırmalarında, Göktürk Devleti’nin önemli hükümdarlarından Bilge Kağan’ın saray kentinin bulunmuş olabileceğine işaret eden yapı kalıntıları tespit edildi. Keşfin, Göktürklerin yerleşik yaşamı ve şehircilik anlayışına ilişkin tarihsel bilgilerin yeniden değerlendirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Sinoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Gürhan Kirilen ile Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç’un öncülüğündeki araştırma ekibi, 716-734 yılları arasında Göktürk Devleti’ni yöneten Bilge Kağan’ın saray kenti olabilecek bir yerleşimin izlerine ulaştı.
Araştırmanın sonuçları, Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi’nde yayımlandı.
Araştırmanın izini 13. yüzyıla ait bir kayıt ortaya çıkardı
Keşfin temelini, 13. yüzyılda yaşamış Kitan asıllı devlet adamı ve şair Yelü Zhu’nun “Shuangxi Zuiyin” adlı şiir derlemesinde yer alan tarihî bir açıklama oluşturdu.
Cengiz Han’ın danışmanlarından Yelü Chucai’ın oğlu olan Yelü Zhu, eserindeki notta Kara Korum’un Bilge Kağan’ın eski toprakları olduğunu belirtiyor. Ayrıca Bilge Kağan’ın Saray Kenti’nin kalıntılarının Kara Korum’un yaklaşık 35 kilometre kuzeybatısında, Köl Tigin Anıtı’nın ise bu kalıntıların yaklaşık 35 kilometre kuzeydoğusunda bulunduğunu aktarıyor.
Araştırmacılar, tarihî metindeki mesafe ve yön bilgilerini günümüz uydu görüntüleriyle karşılaştırarak Moğolistan’ın Arhangay eyaletine bağlı Hotont kasabası çevresinde dikkat çekici yapı kalıntılarını belirledi.
Surlar ve saray olabilecek yapılar tespit edildi
Uydu görüntülerinde Hotont kasabasının kuzeydoğusunda uzun sur duvarlarıyla çevrili bir kale, merkezinde saray olabileceği değerlendirilen büyük bir yapı ve surların dışında saray benzeri başka bir yapı tespit edildi.
Kalıntıların Bilge Kağan’ın hükümdarlık dönemi olan 8. yüzyıla ait olabileceği değerlendiriliyor. Ancak yapıların kesin tarihinin ve Bilge Kağan’ın saray kentiyle bağlantısının ortaya konulabilmesi için bölgede arkeolojik yüzey araştırmaları ve kazı çalışmalarının gerçekleştirilmesi gerekiyor.
Göktürklerin yerleşik yaşamına ilişkin yeni bulgular
Araştırmanın önemli sonuçlarından biri de Göktürklerin yaşam biçimine ilişkin tarihsel değerlendirmelerle ilgili oldu.
Doç. Dr. Hayrettin İhsan Erkoç, Çin kaynaklarında Göktürklerin çoğunlukla konargöçer bir toplum olarak anlatıldığını ancak bu yaklaşımın toplumun bütün yaşam biçimini yansıtmadığını belirtti.
Orhun Yazıtları’nda geçen Togu Balık ve Amga Korgan gibi yerleşim adlarının Göktürklerin şehircilik ve yerleşik yaşamla da ilişkili olduğunu gösterdiğine dikkat çekildi. Halkın büyük bölümünün hayvancılığa dayalı konargöçer yaşamını sürdürmesine karşın yönetici kesimlerin yerleşik hayatla bağlantılı yapılar oluşturduğu değerlendiriliyor.
Moğolistan’ın Orhun Vadisi’nde daha önce tespit edilen yaklaşık 50 yerleşim alanının da bölgedeki şehirleşme tarihinin araştırılması açısından önem taşıdığı belirtiliyor.
Hotont çevresindeki kalıntıların incelenmesiyle Göktürk dönemindeki mimari, yönetim merkezi ve şehircilik anlayışına ilişkin yeni bilgilere ulaşılması hedefleniyor. Araştırmanın, Türk tarihindeki yerleşik yaşam ve şehirleşme sürecinin Uygur Kağanlığı’ndan daha eskiye uzandığına ilişkin tartışmalara da katkı sunması bekleniyor.
Kaynak: TRT Avaz







