Kırgızistan’da her yıl 7-8 Kasım tarihlerinde düzenlenen Tarihi ve Ecdadı Anma Günü kapsamında, ülkenin bağımsızlığı ve milli kimliği uğruna hayatını kaybedenler anılıyor. Bişkek yakınlarındaki Ata Beyit Ulusal Tarih ve Anıt Kompleksi, Kırgız halkının yakın tarihindeki acı olayların ve siyasi baskıların hafızasını yaşatıyor.
Ata Beyit, Kırgızistan’ın Tarihine Işık Tutuyor
Başkent Bişkek’e yaklaşık 25 kilometre uzaklıkta, Tanrı Dağları’nın eteklerinde bulunan Ata Beyit Ulusal Tarih ve Anıt Kompleksi, ülkenin önemli tarihî ve anıtsal mekânları arasında yer alıyor.
“Babaların Mezarı” anlamına gelen Ata Beyit’te, 1916 yılında Rus Çarlığı yönetimine karşı gerçekleştirilen Kırgız isyanını ve sonrasında yaşanan büyük göçü simgeleyen Ürkün Anıtı, Stalin döneminde infaz edilen aydınların mezarları, tarihî belge ve eşyaların sergilendiği müze ile dünyaca ünlü yazar Cengiz Aytmatov’un kabri bulunuyor.
2017 yılından bu yana her yıl 7-8 Kasım’da gerçekleştirilen anma etkinliklerinde devlet yetkilileri ve vatandaşlar anıtlara çiçek bırakarak, dua ediyor ve ülke tarihine yön veren isimleri anıyor.
Stalin Döneminde İnfaz Edilen Aydınların İzleri
Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin döneminde uygulanan siyasi baskı ve tasfiye politikaları, Kırgızistan’da çok sayıda aydının, devlet adamının ve toplum önderinin hayatına mal oldu. Özellikle 1937-1938 yıllarında yürütülen baskılar sırasında çok sayıda kişi tutuklandı, sürgüne gönderildi veya idam edildi.
1938 yılının ekim ve kasım aylarında gerçekleştirilen infazlarda, dönemin hükümet üyeleri ve Kırgız aydınları gece yarısı tutuklanarak kurşuna dizildi. Hayatını kaybedenler arasında Cengiz Aytmatov’un babası, dönemin Sanayi ve Ticaret Bakanı Toleykul Aytmatov da bulunuyordu.
Kırgız Latin alfabesinin mimarı Kasım Tınıstanov, ilk Kırgızca alfabeyi hazırlayan İşenali Arabayev ile devlet adamları Yusup Abdrahmanov, Bayalı İsakeyev ve İmanalı Aydarbekov da siyasi tasfiyelerin kurbanları arasında yer aldı.
53 Yıllık Toplu Mezar Sırrı Aydınlatıldı
Stalin döneminde kurşuna dizilen 137 aydının toplu mezara gömüldüğü bilgisi, olaydan 53 yıl sonra ortaya çıkarıldı. Toplu mezarın bulunmasında Sovyetler Birliği Devlet Güvenlik Komitesi (KGB) çalışanı Bolot Abdrahmanov önemli rol oynadı.
İnfazlara ve cenazelerin gömülmesine çocuk yaşta tanıklık eden bekçi Abıkan Kıdıralıyev’in kızı Bübüyra Kıdıraliyeva, babasının kendisine aktardığı bilgileri 1990 yılında Abdrahmanov ile paylaştı. Bunun üzerine bölgede araştırma başlatıldı.
Nisan 1991’de arkeologların da katılımıyla gerçekleştirilen kazılarda, kurşun izi taşıyan bir kafatasına ulaşıldı. Temmuz ayında resmî olarak sürdürülen kazı çalışmalarında ise 137 kişiye ait ceset kalıntıları ortaya çıkarıldı. Kazılarda, infaz edilen kişilere ait belgeler arasında Toleykul Aytmatov’un infaz kaydı da bulundu.
Aydınlar Bağımsızlıktan Bir Gün Önce Defnedildi
Toplu mezardan çıkarılan 137 aydının cenazeleri için 30 Ağustos 1991 tarihinde resmî tören düzenlendi. Binlerce kişinin ve devlet yetkililerinin katıldığı törenle aydınlar yeniden toprağa verildi.
Kırgızistan’ın bağımsızlığını ilan etmesinden bir gün önce gerçekleştirilen defin töreninin ardından, Cengiz Aytmatov’un önerisiyle mezarlığa “Ata Beyit” adı verildi. 2008 yılında hayatını kaybeden Aytmatov da vasiyeti üzerine babasının mezarının bulunduğu bu komplekse defnedildi.
Türk ve Kırgız Öğrencilerden Anma Etkinliği
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesinde eğitim gören Türk ve Kırgız öğrenciler de Ata Beyit’te düzenlenen anma etkinliklerine katıldı. Öğrenciler, kompleks bünyesindeki anıtlara çiçek bırakarak ülke tarihinin önemli isimlerini andı ve hayatını kaybedenler için dua etti.
Ata Beyit Ulusal Tarih ve Anıt Kompleksi, Kırgızistan’ın bağımsızlık mücadelesini, milli kimliğini ve geçmişte yaşadığı acıları gelecek kuşaklara aktaran önemli bir tarih ve hafıza merkezi olmayı sürdürüyor.
Kaynak: TRT Avaz
